Wij rekenden de CO2 van ons eigen notitieboek uit. Steenpapier wint niet.

Ons B6-notitieboek van steenpapier komt uit op ongeveer 0,13 tot 0,17 kg CO2-eq. Hetzelfde boekje in gewoon houtpapier komt uit op ongeveer 0,10. Steenpapier stoot in deze berekening dus niet minder uit dan papier, maar iets meer. En het verschil zit niet waar je het zou zoeken: niet in de fabriek, maar in de verbrandingsoven, in één rekenregel.

Dit is niet het artikel dat we hadden willen schrijven. Het is wel het artikel dat klopt, en hieronder staat de hele berekening, inclusief de plekken waar hij wankel is.

Waarom we dit zelf zijn gaan uitrekenen

Zoek op steenpapier en duurzaamheid en je vindt overal dezelfde getallen. 25 tot 62 procent minder CO2 dan houtpapier. Soms 94 procent. Wij hebben die cijfers een tijd zelf gebruikt, tot we de bron probeerden te vinden.

De bandbreedte van 25 tot 62 procent loopt dood. Hij staat op contentpagina's die naar elkaar verwijzen en niet naar een studie. Wij hebben er geen enkele wetenschappelijke publicatie achter kunnen vinden. Hij staat sinds vorige maand nergens meer op deze site.

De 94 procent bestaat wel echt, en we kennen hem goed, want hij is van ons. Hij komt uit de levenscyclusanalyse van MOYU, ons zusterbedrijf, uitgevoerd volgens ISO-standaarden. Alleen vergelijkt die analyse één uitwisbaar boekje met de vijftien wegwerpboekjes die het over drie jaar vervangt. Bijna de hele winst zit in dat hergebruik, niet in het materiaal. Een KIVI schrijf je één keer vol. Dat mechanisme bestaat hier dus niet, en het cijfer geldt niet voor ons.

Daarmee hielden we niets over. Dus zijn we gaan rekenen.

Hoe we het hebben gerekend

We hebben het rekenmodel van MOYU gebruikt, dat is opgebouwd uit de LCA die Tessa Mouw in 2022 voor MOYU maakte volgens ISO 14040 en 14044. Dat model haalt het gepubliceerde getal van 0,37 kg CO2-eq voor één A5-notitieboek uit elkaar in fysieke posten: steenpapier, kaft, ringband, transport en verbranding. Daarmee kun je elk ander product opbouwen.

Wij hebben er ons eigen boekje in gezet: B6, 125 bij 176 millimeter, 80 gelijnde pagina's, softcover, genaaid in de rug, steenpapier van 120 micron. En daarnaast hetzelfde boekje in gewoon houtpapier, bij gelijke dikte, zodat je appels met appels vergelijkt.

Twee dingen die we bewust anders hebben gedaan dan het bronrapport. We rekenen op de fysieke massa van het boekje, niet op de massa die het rapport modelleerde, want dat rapport heeft de pagina's dubbel geteld. En we laten zien wat er gebeurt als je de emissiefactor voor HDPE corrigeert, want die in het rapport is aantoonbaar vier keer te laag.

Wat komt eruit?

Alles in kilogram CO2-equivalent per boekje.

Kijk eerst naar de kolom productie. Daar wint steenpapier: 0,059 tegen 0,085. In de fabriek is het dus wel degelijk het schonere materiaal, ongeveer dertig procent, precies zoals het verhaal belooft.

Kijk dan naar de kolom einde leven. Steenpapier 0,050, papier 0,000. Daar gaat het hele voordeel verloren, en meer dan dat.

Waarom staat er een nul bij papier?

Dit is de kern van het artikel, en het is een rekenregel, geen natuurkunde.

Als je papier verbrandt komt er CO2 vrij. Maar die koolstof zat kort geleden nog in een boom die hem uit de lucht had gehaald, dus in de gangbare methodes heet dat biogene koolstof en telt hij als nul. Het is een kringloop, geen toevoeging.

Het HDPE in steenpapier komt uit aardolie. Die koolstof lag miljoenen jaren onder de grond. Dat is fossiele koolstof, en die telt wel mee.

Fysiek gaan ze allebei dezelfde schoorsteen uit. Het verschil zit in de boekhouding, en die boekhouding is verdedigbaar, maar hij is wel de reden dat papier hier op nul staat. Reken je papier op precies dezelfde manier als steenpapier, dan komt het papieren boekje op 0,134 uit en spelen ze gelijk.

Waarom wint steenpapier per kilo en verliest het per boekje?

Omdat je er meer van nodig hebt.

Per kilogram is steenpapier het schonere materiaal, in beide varianten. Maar steenpapier is dichter dan papier: 1,2 gram per kubieke centimeter tegen ongeveer 0,8. Bij dezelfde dikte weegt een vel steenpapier dus de helft meer, en ons boekje bevat 127 gram aan vellen waar een papieren boekje er 85 heeft.

Een schoner materiaal, waar je vijftig procent meer van nodig hebt, met een einde leven dat wel meetelt. Zo komt het uit.

Dus is steenpapier duurzaam?

Op CO2 is het ongeveer gelijkspel, en welke kant het opvalt hangt af van twee keuzes die allebei verdedigbaar zijn: welke emissiefactor je voor HDPE gebruikt, en of je biogene koolstof meetelt. Wie je een percentage geeft, heeft die twee keuzes voor je gemaakt zonder het te zeggen.

Dat is niet het hele verhaal, want CO2 is niet de enige as waarop je een materiaal beoordeelt. Wat wel hard is aan steenpapier:

Geen bomen. De grondstof is kalksteen uit de groeve, gemalen tot poeder. Er wordt niets voor gekapt.

Geen proceswater bij het vormen van het vel. Papier maken is vezels in water tot brij roeren en dat water er daarna weer uit drogen. Dat drogen is de grootste warmtevraag van een papierfabriek. Bij steenpapier bestaat die stap niet, want er komt geen water aan te pas.

Geen bleek en geen zuur. Gemalen kalksteen is al wit.

En wat er tegenover staat, ook zonder omhaal: er zit ongeveer twintig procent plastic in, dus het is niet biologisch afbreekbaar, niet composteerbaar en niet plasticvrij. Het is technisch goed recyclebaar met ander HDPE, maar er is nog nauwelijks een inzamelstroom voor. Daarover schreven we een apart stuk.

Waar deze berekening wankel is

Als we van anderen verlangen dat ze hun cijfers onderbouwen, moeten we onze eigen zwakke plekken ook opschrijven.

De bron is een stagerapport zonder externe review. Goed werk, ISO-methodiek, maar geen kritische review volgens ISO 14071. Dat is het verschil tussen een indicatie en een cijfer dat een aanbesteding doorstaat.

De emissiefactor voor HDPE in dat rapport is vier keer te laag. Het rapport rekent 0,43 kg CO2 per kilo HDPE. PlasticsEurope geeft 1,80, de Amerikaanse recyclingbranche onafhankelijk 1,89. Daarom staan beide varianten in de tabel.

De onderliggende data zijn zes tot zeven jaar oud. Gerekend op ecoinvent 3.5 en 3.6 uit 2018 en 2019; actueel is 3.12.

De emissiefactor voor houtpapier is een gemiddelde. We rekenen met 0,95 kg CO2 per kilo, het gemiddelde uit een meta-analyse van de pulp- en papierindustrie. Voor een specifieke fabriek kan dat behoorlijk afwijken.

En de bulk van het papier waarmee we vergelijken is een aanname. We rekenen met 0,8 gram per kubieke centimeter. Tussen 0,70 en 0,85 komt het papieren boekje op 0,088 tot 0,105 uit, en de conclusie verandert niet.

Wat we hier zelf van vinden

Wij verkopen dit boekje omdat het tegen regen kan. Dat is de reden dat het bestaat: aantekeningen die je buiten maakt kun je meestal niet overdoen, en gewoon papier golft, scheurt en loopt uit zodra het nat wordt.

Wij verkopen het niet omdat het de laagste CO2-voetafdruk heeft, want dat heeft het niet. Dat hadden we liever anders gezien, en we hebben even overwogen om dit hoofdstuk gewoon niet te schrijven. Maar een merk dat op de productpagina zegt dat het niet waterdicht maar waterbestendig is, kan moeilijk bij het volgende onderwerp de mooie versie kiezen.

Wil je het laagst mogelijke papier op je bureau, koop dan gerecycled papier. Wil je een pagina waar water niet in trekt, dan is dit een goede keuze, met de nadelen die er nu eenmaal bij horen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel CO2 zit er in één KIVI-notitieboek? Ongeveer 0,13 tot 0,17 kg CO2-equivalent, afhankelijk van welke emissiefactor voor HDPE je aanhoudt. Wij noemen die bandbreedte en niet één getal, omdat de onderliggende LCA geen kritische review heeft gehad.

Is steenpapier beter voor het klimaat dan papier? Niet aantoonbaar. In de productie ligt het lager, bij het einde van de levensduur hoger, en het totaal komt ongeveer gelijk uit. De uitslag hangt af van hoe je biogene koolstof telt.

Waarom zie ik elders 94 procent staan? Dat cijfer komt uit de LCA van MOYU en vergelijkt één uitwisbaar boekje met vijftien wegwerpboekjes over drie jaar. De winst zit in het hergebruik. Voor een boekje dat je één keer volschrijft geldt hij niet.

En de 25 tot 62 procent? Die bandbreedte circuleert breed maar is niet naar een studie te herleiden. Wij gebruiken hem niet meer.

Is steenpapier dan wel ergens beter in? Ja: er gaat geen boom voor om, er komt geen proceswater aan te pas bij het vormen van het vel, en er is geen bleek of zuur nodig. Dat zijn drie harde feiten die geen percentage nodig hebben.

Kan ik de berekening zelf nakijken? Ja. Vraag het rekenblad op via het contactformulier en je krijgt het toegestuurd, met de aannames erbij.

De korte versie

Wij hebben de CO2 van ons eigen boekje doorgerekend in het model dat op onze eigen LCA is gebouwd. Steenpapier komt op 0,13 tot 0,17 kg CO2-eq, gewoon papier op ongeveer 0,10. In de productie wint steenpapier, bij de verbrandingsoven verliest het dat weer, omdat het plastic dat het vel bij elkaar houdt fossiel is. Op CO2 is het gelijkspel. De echte voordelen van steenpapier zijn geen bomen, geen proceswater en geen bleek. Wij kopen het voor de regen, niet voor de koolstof.

Bronnen

• Mouw, T. (2022), Eindrapport stage MOYU, HAS 's-Hertogenbosch. Levenscyclusanalyse volgens ISO 14040 en 14044, uitgevoerd in EcoChain Mobius op ecoinvent 3.5 en 3.6. De bron van alle emissieposten in dit artikel.
• PlasticsEurope, Eco-profiles: HDPE 1,80 kg CO2-eq per kilo.
• Association of Plastic Recyclers (2020), Recycled vs. Virgin LCA: virgin HDPE 1,89 kg CO2-eq per kilo.
• Meta-analyse energiegebruik en emissies pulp- en papierindustrie: gemiddeld 951 kg CO2-eq per ton papier, cradle-to-gate.
• DEFRA-conversiefactoren: 910 kg CO2 per ton virgin papier, 730 per ton gerecycled.
• University of Michigan SEAS (2016), Stone Paper LCA, volgens ISO 14040 en 14044. Vergelijkt steenpapier met gecoat papier en polypropyleenfolie als flesetiket; geeft een gemengd beeld per impactcategorie en geen totaalpercentage.
• Dichtheid steenpapier 1,2 g/cm³: gemeten referentie 240 g/m² bij 200 micron, Applied Sciences 14(15), 2024.
• ecoinvent versiehistorie: 3.5 (2018) en 3.6 (2019) gebruikt in het bronrapport; actueel is 3.12 (2025).