Waterbestendig notitieboek voor aan boord: wat je echt opschrijft en waarop
Aan boord heb je twee boeken nodig, geen één. Het logboek is een document: gebonden, netjes, na de tocht ingevuld en bij een geschil het eerste wat een verzekeraar wil zien. Het kuipboekje is gereedschap: het ligt naast het roer, het wordt nat, en er staan dingen in die je over drie minuten nodig hebt en volgende week nooit meer. Een waterbestendig notitieboek voor aan boord is dat tweede boek. Het vel mag geen water opnemen, het moet met één hand en een potlood werken, en het moet een zomer zout en zon overleven zonder dat de pagina's aan elkaar plakken.
De meeste pagina's over dit onderwerp verkopen je een voorgedrukt logboek. Dat is een ander product. Hieronder wat het kuipboekje moet kunnen, en waar steenpapier daarin past en niet past.
Is een logboek verplicht op een pleziervaartuig?
Dat hangt af van de vlag en de lengte. Binnen Europa is een logboek verplicht voor schepen boven de 15 meter, en landen mogen pleziervaartuigen daaronder vrijstellen. Duitsland doet dat niet en verlangt ook van recreatievaart een deugdelijke vastlegging van de reis. In Nederland geldt voor de meeste jachten geen wettelijke plicht, maar bij een aanvaring, een bergingsclaim of een verzekeringskwestie is het logboek wat je verhaal draagt. Vandaar de tweedeling: het logboek hou je netjes, het kuipboekje mag vies worden.
Wat hoort in het kuipboekje en wat in het logboek?
| Kuipboekje | Logboek | |
|---|---|---|
| Positie en koers per uur | Snel gekrabbeld, meteen | Netjes overgenomen |
| Marifoonverkeer en weerbericht | Woordelijk, met tijd | Samengevat |
| Zeilwissels, reefs, motoruren | Ja | Ja |
| Wat er kapotging en wanneer | Ja, met kleine schets | Als onderhoudspost |
| Boodschappenlijst, waterstand, gasfles | Ja | Nee |
| Bemanning, vertrek, aankomst | Kort | Volledig |
Het patroon: alles wat je schrijft terwijl het gebeurt gaat in het kuipboekje, alles wat later moet kloppen gaat in het logboek. Dat eerste is waar een gewoon notitieboek het opgeeft.
Wat zout water met papier doet
Regen is nog het minste. Buiswater is zout, en zout papier droogt niet meer echt: het zout trekt vocht aan, de pagina blijft klam, de inkt loopt na een dag alsnog uit en de bladzijden plakken. Een vel dat geen water opneemt heeft dat probleem niet. Er is geen vezel waar het zout in kan gaan zitten, dus een spat droogt op tot een wit randje dat je met een duim wegveegt. Steenpapier is gemalen kalksteen met een klein deel HDPE, zonder vezel, en dat is precies waarom het op een nat dek werkt.
Twee grenzen, zonder omhaal. Het is waterbestendig, niet waterdicht. Hoe ver dat reikt hebben we gemeten: een los vel lag twee uur en eenentwintig minuten onder water, beschreven met een balpen op een klam oppervlak, en de inkt stond er daarna nog. Een gebonden boekje dat een nacht in de bilge ligt is iets anders, want dan worden de kaft, de naaidraad en vierenzestig pagina's tegen elkaar ook nat, en dat hebben we nog niet getest. En zon: een vel dat maanden achtereen in direct UV ligt verliest zijn bindmiddel. Een kuipboekje dat het hele seizoen op de plicht blijft liggen wordt bros, dus neem het mee naar binnen, zoals je met een kaart ook doet.
Potlood of pen op een nat dek
Potlood. Grafiet loopt niet uit, werkt op een vel dat al nat is en doet het nog met koude handen op een nachtwacht. Een balpen is een prima tweede en droogt snel. Gelpen en vulpen zijn op waterbasis en op een vel dat niets opneemt blijven ze bovenop liggen tot een natte mouw ze uitveegt. Welke pen wat doet staat in schrijft een gewone pen op steenpapier. Praktisch advies dat op geen enkele productpagina staat: bind een kort potlood met een touwtje aan het boekje. Het eerste wat overboord gaat is niet het boekje.
Formaat, binding en waar het ligt
Een B6 past in een oliejaszak en in de kaarttafella, en geeft nog een volle regel om een marifoonbericht in op te schrijven. Een spiraalboekje ligt vlak op een knie maar het draad roest en haakt in een schoot; een genaaid boekje is slanker en verliest geen pagina's als het nat wordt. Ons boekje is genaaid, 64 pagina's, gelijnd op 7 mm. Geen voorgedrukte kolommen, en dat is bewust: het logboek heeft die al.
Vaar je vooral om te vissen, dan geldt hetzelfde verhaal met een natte aashand erbij, in het beste waterbestendige notitieboek om te vissen.
Veelgestelde vragen
Kan ik steenpapier als officieel logboek gebruiken? Het is gebonden en de pagina's zijn permanent, dus technisch kan het. Maar een logboek wil datum, positie, koers en bemanning in vaste kolommen, en die drukken wij niet. Neem een echt logboek voor het document en dit boekje voor de kuip.
Wat doet zout met steenpapier? Niets blijvends. Er zit geen vezel in die vocht vasthoudt, dus zout droogt op tot een randje dat je wegveegt.
Overleeft het een golf over de kuip? Ja. Een los vel hield het bij ons ruim twee uur onder water uit met de balpen er nog op. Het gebonden boekje, dicht en in het water, hebben we nog niet getest.
Mag het de hele zomer aan dek liggen? Liever niet. Maanden direct zonlicht breekt het bindmiddel af. In de kaarttafel of een jaszak is er niets aan de hand.
Welke pen aan boord? Potlood, aan een touwtje, en een balpen als reserve in de kaarttafel.
De korte versie
Aan boord hou je een logboek voor later en een kuipboekje voor nu. Het kuipboekje moet zout en buiswater afschudden, met een potlood werken met één hand, en genaaid zijn zodat het geen pagina's verliest. Steenpapier doet dat, zolang je het uit de bilge en uit de volle zon houdt. Het logboek koop je apart.
Dus voor de volgende tocht: welk boek ligt er naast het roer? Zie hoe ons B6-notitieboek van steenpapier een spat buiswater doorstaat op de productpagina. Geen boom, geen bleek, geen proceswater, en hier staat wat dat in cijfers wel en niet betekent.
Bronnen: Yacht.de: Logbook management, compulsory or not, No Frills Sailing: a proper logbook and the legal requirements, Backstay waterproof marine logbooks, KIVI: wij rekenden de CO2 van ons eigen notitieboek uit